دین مارتین
Martin, Dean
بازیگر (1917، استیوبین ویل اوهایو - امریکا؛ 1996)
با نام دینو پل کروستی به دنیا آمد. از کلاس دهم، مدرسه را ترک کرد و به حرفه های مختلفی مثل مشت زنی و خوانندگی در قمارخانه ها روی آورد. از سال 1946 با جری لوییس تیم دو نفره ای تشکیل داد و در کلوب های شبانه (و بعداً) رادیو و تلویزیون به اجرای برنامه پرداخت. به واسطه ی هال والیس به خدمت پارامونت درآمد و نخستین فیلمش را با لوییس با نام دوست من ایرما بازی کرد. آن دو از سومین فیلم مشترک شان، در جنگ با ارتش یک دوره ی شش ساله را به عنوان ستارگانی پُرطرفدار آغاز کردند و در 1952 در فهرست ده بازیگر پول ساز سال تا مقام نخست بالا رفتند. اما از مجموع شانزده فیلمی که با هم بازی کردند شاید بتوان تنها از دو فیلم به عنوان آثاری ماندگار نام برد. آرتیست ها و مدل ها و یا مرگ یا هالیوود.
در 1956 مارتین و لوییس از هم جدا شدند. برخلاف لوییس (که بلافاصله بازیگری اش را ادامه داد و حتی تهیه کنندگی و کارگردانی هم کرد)، مارتین ابتدا دستپاچه و سردرگم به نظر می رسید. اما در واقع در همین دوره (اواخر دهه ی 1950) بود که موفق شد بهترین کارهایش را ارائه دهد. اگرچه نقش او در شیرهای جوان خوب بود اما بهترین کارش، ایفای نقش «دود»، معاون کلانتر الکلی ریو براوو بود که نشان داد مارتین در نقش های مناسب، بازیگر خوبی است. در همین دوران از سینما به رسانه های دیگر، خصوصاً موسیقی عامه پسند، کشیده شد و صفحه ی ترانه هایی که می خواند (از جمله به سوی من بازگرد) به فروش های میلیونی دست یافت. سپس با فرانک سیناترا هم راه شد و در تعدادی از فیلم ها با او هم بازی بود ( از جمله اوشن و یازده یار او، سه گروهبان و رابین و هفت آدم شرور). با صدا خفه کن ها دوباره در فهرست ستارگان بزرگ سال جای گرفت. اما پس از آن در 1965 با یک شو واریته ی محبوب در شبکه ی NBC به تلویزیون پیوست و تا 1974 ستاره ی این رسانه بود. پسرش، دینو، نیز خواننده / بازیگر بود که در اثر سقوط هواپیما (1987) کشته شد.
از فیلم ها: 1949 - دوست من ایرما (ج. مارشال)؛ 1950 - در جنگ با ارتش (ه. واکر)؛ 1952 - ملوان مواظب باش (ه. واکر)، چتربازان (تاروگ)؛ 1953 - گلف باز (تاروگ)، وردست (تاروگ)؛ 1954 - خوش گذرانی (تاروگ)، سیرک سه میدانی (پونی)، پول از خانه (ج. مارشال)؛ 1955 - آرتیست ها و مدل ها (تاشلین)، هرگز خیلی جوان نیستی (تاروگ)؛ 1956 - یا مرگ یا هالیوود (تاشلین)؛ 1957 - ده هزار اتاق خواب (ر. تورپ)؛ 1958 - شیرهای جوان (دمیتریک)؛ 1959 - ریو براوو (هاکس)، بعضی ها دوان دوان آمدند (مینه لی)؛ 1960 - زنگ ها می زنند (مینه لی)، پپه (سیدنی)، اوشن و یازده یار او (مایلستون)، آن خانم کی بود؟ (سیدنی)؛ 1961 - راه هنگ کنگ (پاناما)، ایدا (دانیل مان)؛ 1962 - سه گروهبان (ج. استرجس)، چه کسی اقامه ی دعوی کرده است؟ (دانیل مان)؛ 1963 - چه کسی در بستر من خوابیده بود؟ (دانیل مان)، چهار نفر برای تکزاس (آلدریچ)؛ 1964 - رابین و هفت آدم شرور (گ. داگلاس)، احمق، مرا ببوس (ب. وایلدر)؛ 1965 - چه زندگی پُر شر و شوری! (لی تامپسن)، پسران کتی الدر (هاتاوی)؛ 1966 - تکزاس از میان رودخانه (م. گوردون)، صدا خفه کن ها (کارلسن)، صف قاتلان (ه. لوین)؛ 1967 - کمین کنندگان (ه. لوین)، شب سخت در جریکو (لیون)؛1968 - چگونه یک ازدواج را نجات دهید و زندگی خود را تباه کنید (کوک)، راهزن (مک لاگلن)، خراب کاران (کارلسن)، پوکر پنج ورقی (هاتاوی)؛ 1970 - فرودگاه (سیتن)؛ 1971 - یک چیز بزرگ (مک لاگلن)؛ 1973 - ضرب شست (سیتن)؛ 1975 - آقای ریکو (بوگارت)؛ 1981 - مسیر کانن بال (نیدهم)؛ 1993 - یک داستان برانکسی (دنیرو).
